|
İnternet üzerindeki kaynakları sorgulamak ve aradığımız
bilgilere ulaşmak için kullandığımız Web üzerindeki tarama
mekanizmaları a) Konu Katalogları (Subject Catalogues) b)"Web
Search Engine" (Arama Motoru) şeklinde iki türlüdür. Yüzlerce
değişik Arama Motoru ve Konu Rehberi (Kataloğu) Servisi vardır. Aslında,
Web üzerindeki "bilgiye ulaşma ve onu alma" yollarını
üç gruba ayırmak mümkün :
-
Konu rehberlerine göre bilgilerin sınıflandırıldığı ve
sorgulamanın birtakım konu başlıklarından yararlanılarak yapıldığı
sistemler. Konu katalogları ile bilgi sınıflamasında genellikle,
alfabetik, kronolojik, içerik (bilimsel, sosyal, politik, oyun vb
gibi global içerik ler katalog olarak seçilir), bölgesel, vb gibi
kriterler göz önüne alınır ve bilgiler olabildiğince esnek bir
yapı içinde kataloglara bölünür. Bu tip arama sistemleri, konu
başlıklarından alt başlıklara, oradan da aradığımız
bilgilere ulaşmamızı sağlarlar. Aynı zamanda bunların çoğunda,
kataloglar içinde verilen bir anahtar kelimeye ya da diğer bazı
kriterlere göre sorgulama yapmak ta mümkündür.Bu sistemlerin oluşturulması,
konulara göre gruplama gerektirdiği için birhayli insan gücü
gerektirebilir.
-
İkinci gruba giren arama sistemleri, bir çok domaindeki bilgi
kaynaklarını (web sayfaları) otomatik bir şekilde tararlar ve
birtakım indeksler oluştururlar. Bu indeksler üzerinden sorgulama
ise, seçilen bazı anahtar kelimeler ve bazı yardımcı
unsurlardan yararlanılarak yapılır. Bu tip sistemlere "Search
Engine" (Arama Motoru) denir. Arama motorlarının iki işlevi
var : (1) veri toplamak, (2) sorgulama mekanizmaları sunarak, bu
veriler üzerinde arama yapılmasını sağlamak. Veri toplama işi,
Wanderer, Spider, Harvest, Pursuit vb gibi otomatik robot sistemler
ile, çeşitli web, gopher, ftp siteleri arasında gezinerek ve
buralardaki kaynakları tarayarak olur.
Sorgulama mekanizmaları kısmında ise doğrudan,
"aradığı bir bilgiye ulaşmak isteyen kişi" nin,
toplanan veriler üzerinde sorgulama yapabilmesini sağlayan kullanıcı
arayüzleri ve üzerinde hızlı sorgulama yapılabilecek data base
sistemleri vardır. Burada, kullanıcı, seçtiği bazı anahtar
kelimelere uyan bilgileri kolayca tarar ve web arayüzü içinde aradığı
bilgilerin buluduğu site adresleri arasında gezinerek (navigate)
aradığı bilgiye ulaşmaya çalışır. Arama Robotları, günümüzde
en çok kullanılan arama sistemleridir. Temel işlevi bir "Arama
Motoru" olan sistemlerin çoğu, ilk grupta gördüğümüz
"konu kataloğu sınıflaması" seçeneğini de kullanıcılarına
sunarlar. Bu tip sistemlere girildiğinde, ilk önce, anahtar
kelimeleri yazabileceğimiz bir alan karşımıza çıkar. Buraya
ilgili kelimeleri girip sorgulama yaparız. Sorgulama alanına girilen
anahtar kelimeler (AND, OR, NOT, NEAR, ALIKE) gibi mantıksal işlemlere,
parantezler kullanarak gruplama işlemlerine vb tabi tutulabilirler.
Bazı sistemlerde sorgulama Web ya da Usenet'e yönlendirilebilir.
Genel olarak, bir sorgulama sistemini kullanmadan önce, kullanımla
ilgili detaylarda biraz kafa yormakta yarar var.
-
Üçüncü bir grup, pek çok Arama Motoru Servisini aynı
sayfada size sunan servisler olarak (All in One). Bunlardan bazıları,
sorguları birden çok sorgulama servisinde işletip sonucu birleştirerek
size verebilmektedir. Bazıları ise aradığınız konuya en uygun
arama motorlarını, gelen sonuçları değerlendirerek, size
listelemektedirler.
İlk
gruba giren servislerden en yaygın kullanılanları aşağıda
listelenmiş ve kısa tanımları verilmiştir. Bu grupta, özeelikle
Yahoo ve Web Virtual Lib (bir ölçüde de Excite ve EINet Galaxy) ilk
başlangıç noktası olarak çok idealdirler. Search Com, konu
katalogları ile birlikte, değişik arama motorlarına erişilebilmesini
sağlaması bakımından, her zaman hatırlanması gereken bir
servistir.
-
Yahoo :
(http://www.yahoo.com) : İçeriğe
göre dikkatlice ve hiyerarşik bir yapı içinde düzenlenmiş çok
zengin konu rehberleri(katalogları) üzerinde gezinme ve arama
motoru üzerinden sorgulama yapılmasına olanak tanıyan, bilgiye
ulaşma işlevinde "en çok kullanılan" bir sistemdir.
Çok değişik ve geniş bir kataloglama sistemi var. İçinde herşeyi
bulabilirsiniz. Yahoo kullanımı ile ilgili ayrıntılı bilgiler
aşağıda verilmiştir.
-
Magellan : (http://www.mckinley.com)
: 30 civarında ana içerik üzerinden listeleme ve arama motoru
servisi.
-
Albert : (http://www.albert2.com).
Basit bir arayüzü olan, 10 ana içerik üzerinden listelemeler
yapabileceğiniz bir servis.
-
Excite : (http://www.excite.com)
: Değişik bir içerik kataloğu üzerinden listeleme ve
arama motoru servisi. Çok farklı konularda iyi toparlanmış başlangıç
noktaları (haritalar, shareware program arşivleri, sözlük
servisleri, kişi/kurum sorgulama, borsa, tv haberleri sorgulama
vb.)
-
InfoSeek : (http://www.infoseek.com)
Dikkatlice düzenlenmiş 12 içerik ve alt içerikler üzerinde
gezinerek bilgi arayabilirsiniz. Ayrıca, arama motoru servisi
kullanabilir; news, kişi, kurum, borsa vb sorgulaması
yapabilirsiniz.
-
Point : (http://www.pointcom.com)
:
-
EINet Galaxy : (http://andromeda.einet.net/galaxy.html)
-
Search Com :
(http://www.search.com) :İyi bir konu kataloğu var. Ayrıca,
bir çok Arama Motoru Servisine aynı menüden erişebilirsiniz.
İkinci
gruba giren Bir Arama Motoru üzerinden Sorgulama yapabileceğimiz
bazı servisler arasında özellikle Alta Vista ve Yahoo iyi başlangıç
noktalarıdır. Ayrıca, Lycos, Excite, InfoSeek, WebCrawler ve Magellan
da bakılabilecek iyi sorgulama siteleridir. Usenet News sorgusu için
DejaNews servisine mutlaka bakılmalı.
-
Yahoo :
(http://www.yahoo.com) : Konu
katalogları çok iyi olan Yahoo, Arama Motoru üzerinden
sorgulamada da ortalama olarak başarılı. Oldukça basit bir
kullanıcı arayüzü var. Yahoo, yeni bir sorgulama arayüzü üzerinde
çalışıyor. Ayrıca, anahtar kelime sorgusu sonucunda hiçbirşey
bulunamamışsa, sorgulama otomatik olarak Alta Vista'ya yönlendiriliyor.
-
Alta Vista :
(http://www.altavista.com) : Bu alanda en iyilerden bir
tanesi. Bir takım anahtar kelimeler üzerinden sorgulama yapmak
istiyorsanız, başvuracağınız en doğru adreslerden biri de
Alta Vista'dır. Çok güçlü bir Arama Motoru ve çok geniş bir
kapsama/bilgi tarama alanı vardır. Alta Vista, kullanıcı arayüzü
ve tarama seçenekleri ile de diğer servislerden ayrılmaktadır.
Çok zengin seçenekler üzerinden taramanızı spesifik hale
getirebilirsiniz. News üzerinden tarama yapılmasına da müsade
eder. Değişik Arama Motorları, (Yahoo, InfoSpace, LawCrawler vb
gibi) gerektiğinde taramalarını Alta Vista Arama Motoruna yönlendirebilmektedir.
Tek anahtar kelime üzerinden aramalarda, çoğunlukla, çok fazla
sonuç listelemektedir. Bu bazen, oldukça dezavantajlı bir durum
gibi görünse de, elde edilen sonuçların analiz edilebileceği
araçlar ile bu durumu avantaja dönüştürmek mümkündür. Alta
Vista kullanımı ile ilgili ayrıntılı bilgileri aşağıda
veriyoruz.
-
Lycos : (http://www.lycos.com)
Bir başka hızlı ve esnek sorgulama sistemi daha. Sorgulama sonuçları,
sizin seçtiğiniz bazı kriterlere göre sıralanabiliyor. Ayrıca
iyi bir katalog sistemi var.
-
Excite : (http://www.excite.com)
: Değişik bir içerik kataloğu üzerinden listeleme ve
arama motoru servisi. Çok farklı konularda iyi toparlanmış başlangıç
noktaları (haritalar, shareware program arşivleri, sözlük
servisleri, kişi/kurum sorgulama, borsa, tv haberleri sorgulama
vb.)
-
InfoSeek : (http://www.infoseek.com)
Dikkatlice düzenlenmiş 12 içerik ve alt içerikler üzerinde
gezinerek bilgi arayabilirsiniz. Ayrıca, arama motoru servisi
kullanabilir; news, kişi, kurum, borsa vb sorgulaması
yapabilirsiniz.
-
WebCrawler : (http://www.webcrawler.com)
: Döküman içeriği sorgulanabilir. Sorgulama imkanları biraz kısıtlı
olmakla birlikte, hızlı bir şekilde, amacınıza en uyan
linkleri yakalayabilirsiniz.
-
Deja News : (http://www.dejanews.com)
Usenet tarama servisi. Bulduğumuz usenet mesajlarına cevap
yazabilme olanağı. Usenet üzerinden sorgulama yapmak için çok
ideal. Mutlaka aklınızda olsun!
-
Diğer Önemli Servisler :
Üçüncü gruba giren
servisler arasında Savvy Search, AllInOne,Search Com ve Netscape Net
Search kullanım kolaylığı ve esnek sorgu sistemleri ile ön plana çıkmaktadır.
Meta Search servisi de kullanabileceğimiz başka bir başlangıç
noktası. Bu servislerden bazılarını listelemek gerekirse :
-
Savvy Search : (
http://guaraldi.cs.colostate.edu:2000/ ) Sorgulamalarınızın
hangi arama motorunda hangi oranlarda başarıyla bulunduğunu
saptayan (anahtar kelimelere uygunluk, hız, kaç tane link bulduğu
vb gibi kriterlere göre) ve buna göre bir değerlendirme yaparak
size sunan bir servis. Isterseniz, ana menüden kullanıcı arayüzünü
Türkçe seçebiliyorsunuz. "Integrate Results" seçeneği
ile, her bir "Arama Motoru" ndan gelen cevaplar birleştirilip
size sunulabiliyor.
-
All In One : (http://www.albany.net/allinone)
Konu kataloğu içindeki her bir içerik ile ilgili olarak en
uygun sorgulama imkanını size sunan Arama Motorları bir menü
sistemi içinde veriliyor. Konu kataloglarını Arama motorları
ile birleştirmesi güzel bir düşünce.
-
Meta Search : (http://metasearch.com/)
Birçok arama motorunda aynı anda sorgulama yapabileceğiniz bir
servis. Ayrıca, dosya taraması yapma (kategoriler içinde) ve
on-line sözlük kullanma imkanınız da var.
-
Search Com :
(http://www.search.com) :İyi bir konu kataloğu var. Ayrıca,
bir çok Arama Motoru Servisine aynı menüden erişebilirsiniz.
Ilk başta, Yahoo default olarak geliyor.
-
Netscape Net Search : (http://home.netscape.com/home/internet-search.html)
Çok yalın bir arayüz ile, popüler sorgulama servislerini (Yahoo,
Lycos, InfoSeek, Magellan, Excite, OpenText, WhoWhere, BigFoot)
kullanmanızı sağlıyor. Internet White Pages (kurum sorgulama)
ve Yellow Pages (kişi sorgulama) imkanları var. Daha pek çok
ilginç arama sistemini entegre bir şekilde içinde barındırıyor.
-
Internet Secretary : (http://www.elegancenet.com/ss/main.htm)
Yüzlerce Arama Motoruna erişebileceğiniz bir servis.
-
Net Locator : (http://nln.com)
İyi bir kullanıcı arayüzü ile birçok arama motoruna erişebileceğiniz
bir servis.
|
